Yağ sisi ıslak bir aerosol, kaynak dumanı kuru bir partikül; ikisi de dışarıdan duman gibi görünüyor ama tutma yöntemleri tamamen farklı. Yağ sisi tezgâhta ısınan soğutma sıvısından çıkıyor, yüzeyde film bırakıyor, zemini kaygan yapıyor; kaynak dumanı buharlaşan metalin havada katılaşmasıyla oluşuyor ve toz gibi çöküyor. Birine göre seçilen cihaz diğerinde iş görmüyor. Cihaz çalışıyor, para ödenmiş, sorun duruyor: sanayi tarafında karşılaştığımız en pahalı hata bu.
İkisi fiziksel olarak farklı
Yağ sisi, talaşlı imalatta soğutma sıvısının tezgâhta ısınıp havaya karışmasıyla oluşuyor. Islak bir aerosol: havada asılı duran çok küçük sıvı damlacıkları. Yapışkan, yüzeylerde film bırakıyor ve zeminde kayganlık yapıyor.
Kaynak dumanı, kaynak sırasında metalin buharlaşıp havada tekrar katılaşmasıyla oluşuyor. Kuru bir partikül: çok ince katı taneler. Yüzeyde film bırakmıyor, toz gibi çöküyor.
Biri ıslak ve yapışkan, diğeri kuru ve tozlu. Bu fark, tutma yönteminin tamamını değiştiriyor.
Neden aynı cihaz iş görmüyor
Kuru partikül için tasarlanmış bir sistem genelde kartuş ya da torba filtre kullanıyor. Bu filtreler tozu yüzeyde biriktirip periyodik olarak silkeliyor.
Aynı sisteme yağ sisi verdiğinizde filtre ıslanıyor. Islanan bir kartuş silkelenemiyor, gözenekleri tıkanıyor ve kısa sürede tümüyle kullanılamaz hâle geliyor. Sarf malzemesi maliyeti fırlıyor.
Yağ sisi için tasarlanmış bir sistem ise önce ayrıştırma yapıyor: damlacıkları birleştirip sıvı hâlde toplayarak geri kazanıyor. Bu sistemde toplanan sıvı bir tanka akıyor.
Aynı sisteme kuru kaynak dumanı verdiğinizde ayrıştırma kademesi işlevsiz kalıyor; kuru partikül birleşip damla oluşturmuyor.
Hangisi sizde var
Ayrımı yapmanın en pratik yolu tezgâha ve yüzeylere bakmak:
Yüzeylerde yapışkan bir film oluşuyorsa yağ sisi. Zemin kayganlaşıyor, tezgâh çevresindeki her şey yağlanıyor.
Yüzeylerde kuru bir toz birikiyorsa kaynak dumanı ya da taşlama tozu. Silindiğinde iz bırakmıyor.
İkisi birden varsa — aynı atölyede hem talaşlı imalat hem kaynak yapılıyorsa — iki ayrı emiş hattı kurulması gerekiyor. Tek hatta birleştirmek, iki sorunu birden kötüleştiriyor.
Yanlış cihazın bedeli nerede çıkıyor
Ayrımı atlamanın maliyeti tek kalemde değil, üç ayrı yerde birikiyor.
Sarf malzemesi. Yağ sisi verilen kuru filtre kartuşları ıslanıp tıkanıyor. Yılda birkaç kez değişmesi beklenen bir kartuş, haftalarda tükeniyor. Bu, cihazın satın alma bedelini birkaç yılda ikinci kez ödemek anlamına geliyor.
Duran üretim. Tıkanan filtre emişi düşürüyor; emiş düştüğünde tezgâh çevresi kullanılamaz hâle geliyor. Filtre değişimi için geçen süre üretim durması olarak yansıyor.
Çözülmemiş sorun. En ağırı bu. Cihaz alınmış, para ödenmiş, kurulum yapılmış — ama zeminde kayganlık, yüzeylerde film ve çalışanın soluduğu havadaki yük duruyor. İşletme "filtre işe yaramıyor" sonucuna varıyor, oysa sorun cihazın kalitesinde değil, seçiminde.
Üçünün de önüne geçen tek şey, satın almadan önce yükün ne olduğunu tespit etmek.
Nasıl tespit ediliyor
Gözle yapılan ayrım çoğu durumda yeterli oluyor: yüzeyde yapışkan film varsa yağ sisi, kuru toz varsa kaynak dumanı ya da taşlama tozu.
Belirsiz kalan durumlarda bakılan şeyler şunlar: hangi tezgâhta ne işleniyor, soğutma sıvısı kullanılıyor mu ve hangi tipte, kaynak yapılıyorsa yöntem ve malzeme ne. Bu üç sorunun cevabı yükün karakterini büyük ölçüde belirliyor.
Atölyede ikisi bir aradaysa ölçüm, hangi kaynağın baskın olduğunu ve hatların nasıl ayrılacağını gösteriyor.
Elektrostatik kademe nerede duruyor
Elektrostatik filtre yağ sisi tarafında güçlü: ıslak aerosolü tutuyor ve plakalar yıkanarak yenileniyor, yani sarf malzemesi tüketmiyor. Talaşlı imalatta bu belirgin bir avantaj.
Kuru kaynak dumanında ise tek başına yeterli olmuyor; orada emişin kaynağa yakınlığı ve filtre tipi öne çıkıyor.
CNC ve tornada yağ buharı için sistemin nasıl kurulduğunu ayrı bir yazıda, kaynak dumanında işverenin yükümlülüklerini bir diğerinde anlattım.
Sık sorulan sorular
Taşlama tozu hangisine giriyor?
Kuru partikül tarafına. Kaynak dumanına benzer bir yaklaşım gerektiriyor ama tane boyutu daha iri; bu, filtre seçimini etkileyen bir fark.
Su perdeli sistem ikisini birden çözer mi?
Su perdeli sistemlerin doğru kullanım alanı dar ve genelde suda çözünen bileşenler ya da yüksek sıcaklık söz konusu olduğunda anlamlı oluyor. Ayrıntısını scrubber yazısında yazdım.
Tezgâh başı emiş mi merkezi sistem mi?
Tezgâh sayısına, yerleşime ve çalışma düzenine bağlı. Tek bir tezgâhta sorun varsa tezgâh başı emiş yeterli olabiliyor; hat hâlinde çalışan bir üretimde merkezi sistem daha oturaklı çalışıyor.
Atölyenizdeki yükün hangisi olduğunu ve hangi sistemin oturduğunu görmek için sanayi çözümlerine bakabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat ve işletmenize özel yükümlülükler için ilgili resmi mercilere veya bir hukuk danışmanına başvurun.